تعیین تکلیف رهبر با مجلس خبرگان؛ نظارت ممنوع

Posted on 22 فوریه 2012

0


به تازگی سخنانی به نقل از آقای خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی منتشر شده است که موضع مخالفان وی در مستبدانه خواندن شیوه رهبری او را تقویت می‌کند. اظهارات اخیر او درباره مجلس خبرگان است. نهادی که طبق قانون فرادست رهبری است و وظیفه نصب و عزل و نظارت بر رهبر را به عهده دارد اما در طول ۲۱ سال فعالیت‌اش صرفا تایید کننده سیاست‌های شخص اول جمهوری اسلامی بوده است.

 این نهاد متشکل از۸۶ نفر فقیه است که توسط شورای نگهبان تایید و در واقع به شیوه‌ای غیرمستقیم از سوی رهبری دست چین می‌شوند. داوطلبان خبرگان هر هشت سال یکبار در یک انتخابات غیررقابتی شرکت می‌کنند و تجربه نشان داده که اکثریت کرسی‌های این مجلس در اختیار روحانیون سالخورده محافظه کار قرار می‌گیرد. افرادی که بعضی از آن‌ها حتی به سختی می‌توانند روی صندلی‌های خود بنشینند و گاهی با ویلچر و‌گاه با سرم و تجهیزات پزشکی در نشست‌های هر ۶ ماه یکبار مجلس خبرگان شرکت می‌کنند. این مجلس بعد از هر نشست با صدور بیانیه‌ای بر تداوم حمایت از رهبر جمهوری اسلامی تاکید می‌کند و تاکنون کوچک‌ترین انتقادی از وضع اداره کشور در بیانیه‌های خبرگان مشاهده نشده است. سخنان به تازگی نقل شده از آقای خامنه‌ای اما نشان می‌دهد که حتی نقش نمادین مجلس خبرگان در نظارت بر رهبر نیز از جانب او مورد پذیرش نیست. آقای خامنه‌ای به طور مکتوب به اعضای مجلس خبرگان اعلام کرده است که «اجازه دخالت آنان در مورد جزئیات عملکرد خود را نمی‌دهد.»


اوامر دیکتاتورمابانه

اظهارات آقای خامنه‌ای درباره مجلس خبرگان از سوی «عباس نبوی»، ریس موسسه تمدن و توسعه اسلامی و عضو هیات علمی موسسه امام خمینی تحت ریاست «محمد تقی مصباح یزدی» نقل شده است. او گفته که آقای خامنه‌ای در نامه‌ای به «کمیسیون نظارت بر رهبری» مجلس خبرگان تاکید کرده است که نظارت این مجلس، صرفا به معنی بررسی شرایط کلی رهبری است. نبوی جمله‌ای از رهبر ایران را نقل کرده که حکایت دارد: «اگر بر شرایط [رهبری] خدشه‌ای وارد شد، بیایید مشخص کنید و معلوم شود آنهایی که مدعی هستند راه انحراف می‌روند یا اینکه به شرایط رهبری خدشه‌ای وارد شده است.» وی در ادامه نقل قول خود از نامه آقای خامنه‌ای خطاب به مجلس خبرگان آورده است: «اگر [شرایط رهبری] باقی هست آن وقت در مورد خرده‌ریز‌ها نمی‌پذیرم که شما وارد جزئیات شوید… اینکه بگویید شرایط هست و کاملا وجود دارد، اما ما می‌خواهیم درباره این موارد که مثلا چرا این آقا را به فلان سمت برگزیدید و چرا به فلانی اجازه داده‌اید [بررسی کنیم]، نمی‌شود.» این اظهارات تاییدی بر موضع مخالفان اقای خامنه‌ای است که می‌گویند وی با قبضه قدرت مطلقه بدون نظارت عملا بر مسند رهبری یک نظام دیکتاتوری نشسته است. خطاب او به کمیسیون تحقیق مجلس خبرگان از این جهت مهم است که کمیسیون تحقیق طبق قانون وظیفه نظارت بر عملکرد رهبر را به عهده دارد. با این حال از نگاه غالب تحلیل گران، ریاست «شیخ محمد یزدی» بر کمیسیون تحقیق که گرایش‌های سرسختانه‌اش در طرفداری از آیت الله خامنه‌ای بر همگان آشکار است به خودی خود نمایان گر ضعف ساختاری این نهاد برای نظارت بر رهبری است. سازوکار کمیسیون تحقیق مبتنی بر اصل یک صد و یازدهم قانون اساسی است که طبق آن کمیسیونی متشکل از برخی اعضای خبرگان وظیفه دارند شرایط تعیین شده در قانون برای رهبری را در هر زمان با عملکرد رهبرمستقر مورد ارزیابی قرار دهند و اعلام کنند که آیا رهبر به وظایف قانونی خود پایبند بوده است یا خیر. عملکرد این کمیسیون محرمانه است و علیرغم آنکه در قانون دلیلی برای محرمانه بودن نظارت ذکر نشده « محمد یزدی» در توجیه محرمانه بودن فعالیت کمیسیون تحقیق گفته که «هر روز نمى شود میان مردم وروزنامه‌ها مطرح کرد که اجتهاد رهبر رشد کرده یا پایین آمده است. این‌ها غالباً تخصصى است، لذا گاهى اوقات طرح بعضى از مسائل در سطح جامعه ضررش از سودش بیشتر است. »


اسناد انفعال خبرگان

بی‌عملی و انفعال مجلس خبرگان در مواجهه با سیاست‌های رهبر جمهوری اسلامی باعث شده که این نهاد کارکرد و اهمیت خود را از دست بدهد و نقشی در تصمیم سازی‌های جمهوری اسلامی نداشته باشد. با این حال برخی از منتقدان آقای خامنه‌ای طی سالهای اخیر با یادآوری نقش تعریف شده برای مجلس خبرگان در قانون اساسی بر قابلیت این نهاد در جلوگیری از استبداد رهبر تاکید کرده‌اند. «محسن کدیور» پژوهشگر دینی در تیرماه 1389 طی نامه‌ای به آیت الله علی اکبر هاشمی رفسنجانی رییس وقت مجلس خبرگان به ذکر مستنداتی پرداخته بود که نشان می‌داد بر خلاف نظر اکثریت اعضای مجلس خبرگان، آیت الله خامنه‌ای به این مجلس اجازه نظارت بر عملکرد شخص خود و نیز نهادهای زیر نظر رهبری را نمی‌دهد. در بخشی از این نامه، به مستنداتی اشاره شده بود که نشان می‌داد حتی دفتر رهبر جمهوری اسلامی، از مسولان نهادهای زیر نظر رهبری خواسته است تا از حضور در مجلس خبرگان برای توضیح دادن در مورد عملکردشان خودداری کنند. کدیور در بخشی از نامه خود همچنین به ناکام ماندن تلاش‌هایی اشاره کرده بود که در داخل مجلس خبرگان، به منظور تعیین سقف زمانی برای دوران رهبری آیت الله خامنه‌ای صورت گرفته و افزوده بود: «ظاهرا تنها مانع ادواری شدن رهبری و توقیت آن به ده سال قابل یک بار تمدید، خود مقام رهبری است که حاضر به ترک قدرت نیست.» او درباره ممانعت آقای خامنه‌ای از نظارت خبرگان بر عملکرد دستگاه‌های تحت امر رهبری از جمله نهادهای نظامی و انتظامی نیز نقل قول‌های مستندی از آیت الله هاشمی و احمد جنتی مخالفت ارایه کرده بود که حکایت از مخالفت صریح آیت الله خامنه‌ای با نظارت بر نهادهای تحت امرش داشت. کدیور در آن زمان از آیت الله هاشمی رفسنجانی و معدود نمایندگان مجلس خبرگان رهبری از قبیل آیت الله «دستغیب شیرازی» خواسته بود که هر چه سریع‌تر به وظیفه قانونی خود عمل کرده و زمینه عزل آقای خامنه‌ای را به دلیل نقض مکرر اصول متعدد قانون اساسی به ویژه در حوزه تقنین و اجرا عزل فراهم آورند. استنادهای به کار رفته در نامه کدیور از سوی مقام‌های حکومتی انکار نشد اما فشارهای سیاسی علیه هاشمی رفسنجانی و آیت الله دستغیب سرانجام باعث کنار رفتن هاشمی از ریاست خبرگان و امتناع آیت الله دستغیب از شرکت در جلسات این نهاد شد. تحولاتی که امیدهای حداقلی درباره نظارت مجلس خبرگان بر رهبری را نیز از بین برد.

آسودگی خیال از مجلس فرمایشی

نشستن «محمد رضا مهدوی کنی» بر جایگاه ریاست مجلس خبرگان در شهریور ماه گذشته اسباب خوشحالی هواداران رهبر جمهوری اسلامی را فراهم کرد. آن‌ها نگران بودند که ادامه یافتن ریاست هاشمی رفسنجانی بر مجلس خبرگان، به قدرت آقای خامنه‌ای خدشه وارد کند. در نتیجه مجموعه‌ای از فشارهای سیاسی و تبلیغی جهت کناره گیری او از کرسی ریاست خبرگان را اعمال کردند تا مهدوی کنی به صندلی ریاست خبرگان بنشیند. پیرمرد ۸۰ ساله‌ای که به شدت از بیماری و ضعف جسمانی رنج می‌برد و توان عمل سیاسی بسیار محدودی دارد. هواداران آقای خامنه‌ای حالا خوشحالند از اینکه مجلس خبرگان با ریاست مهدوی کنی امکان کوچک‌ترین معارضه‌ای با سیاست‌های رهبر جمهوری اسلامی ندارد. اظهارات نقل شده اخیر از آقای خامنه‌ای در ارتباط با مجلس خبرگان نیز نشانگر اعمال سلطه و تعیین تکلیف او برای نهادی است که طبق قانون قرار بوده نهاد بالادستی رهبری باشد. البته تاریخ دقیق این اظهارات مشخص نیست و عباس نبوی که اظهارات رهبری درباره مجلس خبرگان را نقل کرده است به تاریخ دقیق آن اشاره نکرده است. برخی ناظران می‌گویند که ممکن است نامه رهبری به خبرگان مربوط به زمان ریاست آیت الله هاشمی رفسنجانی بر این نهاد باشد و در بیم از تلاش‌های هاشمی برای نظارت بر رهبری نگاشته شده باشد. با این حال انتشار آن در شرایط فعلی حاوی این پیام است که آقای خامنه‌ای از مجلس خبرگان انتظاری جز تایید و تسلیم ندارد. این‌‌ همان مساله‌ای است که مهدی کروبی در نامه ۶ مهر سال ۱۳۸۸ خطاب به آیت الله هاشمی رییس وقت مجلس خبرگان یادآور شده و نوشته بود: «اگر قرار بر این است که در مجلس خبرگان هیچ خبره‌ای جز به تایید سخن نگوید آیا بهتر آن نیست که اجلاس سالانه‌ای هم برگزار نکند؟»

نویسنده نیلوفر زارع

Advertisements
Posted in: اجتماعي